Üzeyir Hacıbəyov və Müslüm Maqomayevin tələbəlik illərinə dair yeni sənədlər

Görkəmli Azərbaycan bəstəkarları və ictimai xadimləri Üzeyir Hacıbəyov və Müslüm Maqomayevin tələbəlik illəri tədqiqatçılar və bioqraflar tərəfindən az araşdırılmışdır. Bu boşluğun əsas səbəbi kifayət qədər bioqrafik materialın olmaması idi. Keçən ilin fevralında Gürcüstan SSR Təhsil Muzeyinin arxivində Hacıbəyov və Maqomayevin gəncliyinə aid bioqrafik xarakterli bir sıra materiallar və sənədlər aşkar etdik. Bu sənədlər onların tərcümeyi-halı dövrünə, yəni o dövrdə Qafqazın ən böyük təhsil ocaqlarından birinin – Qori Müəllimlər Seminariyasının divarları arasında keçdiyi illərə xeyli işıq salır. Məlum olduğu kimi, Hacıbəyov və Maqomayev orta məktəbi bitirdikdən sonra bu seminariyaya daxil olurlar (1899- 1900). Qori Seminariyasında cəmlənmiş demokratik qüvvələr Azərbaycan xalqının bu istedadlı övladlarının dünyagörüşünün və yaradıcılığının formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir. Bir çox mütərəqqi rus, gürcü və azərbaycanlı təhsil və mədəniyyət xadimləri iştirak edirdi. Müəllif məqalənin mövzusunu nəzərə alaraq seminariyanın təhsil və tərbiyəsi haqqında qısa məlumat verir, onun həm müsbət, həm də mürtəce tərəflərini qeyd edir. Məqalədə ibtidai təhsilə, seminariyada təhsilə, Hacıbəyov və Maqomayevin akademik fəaliyyətinə dair tam mətnlərin və sənədlərdən çıxarışların tərcümələri, onların sinif rəhbərləri tərəfindən doldurulmuş davranış vərəqələrinin mətnləri, seminariyanı bitirmə şəhadətnamələri, məktublar və s. mətnləri əks etdirir. Hacıbəyov və Maqomayevin yaradıcılığının ilk dövrünün işıqlandırılması. Mahmud Kaşğarlı Beynəlxalq Elmi Jurnal. 2025 / Cild: 3 Sayı: 8 / 12-30 ISSN : 3005-3137 Mahmud Kashgarli International Scientific Journal. 2025 / Volume: 3 Issue: 8 / 12-30 e-ISSN: 3005-4982 13 A.Mirakhmedov New materials about the student years of Uzeyir Hajibeyov and Muslim Magomayev Abstract The student years of outstanding Azerbaijani composers and public figures Uzeyir Hajibeyov and Muslim Magomayev have remained little explored by researchers and biographers.The main reason for this gap was the lack of sufficient biographical material. Last February, we discovered a number of biographical materials and documents relating to the youth of Gadzhibekov and Magomayev in the archives of the Museum of Education of the Georgian SSR. These documents shed significant light on the period of their biographies, i.e., the years spent within the walls of one of the major educational institutions of the Caucasus at that time - the Gori Teachers' Seminary. As is well known, after graduating from high school, Hajibeyov and Magomayev entered this seminary (1899-1900). The democratic forces concentrated at the Gori Seminary had a significant influence on the formation of the worldview and creativity of these talented sons of the Azerbaijani people. Many progressive Russian, Georgian, and Azerbaijani educators and cultural figures attended. In light of the article's topic, the author provides a brief description of the seminary's educational and upbringing, noting both its positive and reactionary aspects. The article reproduces translations of full texts and excerpts from documents concerning the primary education, studies at the seminary, the academic performance of Gadzhibekov and Magomayev, the texts of their conduct sheets completed by their class teachers, certificates of completion of the seminary, letters, etc. The author also provides some comments on the documents included in the article, seeking to explain the significance of the facts presented for a more in-depth understanding of the early period of the creative development of Gadzhibekov and Magomayev. Yalnız Azərbaycan musiqi tarixinin deyil, ümumiyyətlə müasir mədəniyyətimizin görkəmli simaları olan Üzeyir Hacıbəyov və Müslüm Maqomayevin gənclik illəri, onların ictimai-yaradıcılıq fəaliyyətinə başladıqları dövr indiyədək çox az tədqiq olunmuşdur. Hər iki sənətkar haqqında əldə olan rusca və azərbaycanca mənbələrdə, elmi-kütləvi kitabça və məqalələrdə həmin mövzuya dair