Cənubi Qafqazın etnik-milli münaqişələrin tarixi kökləri və müasir dövrdə mövcud problemlər

Məqalədə tarixin müəyyən mərhələlərində ermənilərin Cənubi Qafqaz regionunda sistemli şəkildə yerləşdirilməsi, “Böyük Ermənistan” - “dənizdən-dənizə” dövlət yaratmaq naminə separatçı və terrorçu qrupların hazırlanmağa başlaması ardıcıl şəkildə araşdırılır, ermənilərin bu mürtəce siyasətinin tarixi kökləri xronoloji, ardıcıl araşdırmaya əsaslanaraq problemə obyektiv münasibət bildirir. Məqalədə ərəb xilafətinin yaranması zamanı ərəb-erməni əlaqələrinin qurulmasından, ermənilərin Cənubi Qafqaza dəvət edilməsindən, ermənilərlə Cənubi Qafqazın regional dövlətləri arasında gizli əlaqələrin yaradılmasından, erməni missionerlərinin görüşündən də bəhs edilir. 1701-ci ildə I Pyotr ilə İrandan 40 min erməni ailəsinin, Osmanlı İmperiyasından isə 84 min erməni ailəsinin sonda Azərbaycan ərazisinə köçürülməsi XVIII-XIX əsrin birinci yarısı, Birinci Dünya Müharibəsi illərində Antanta və Üçlü Alyans blokları dövlətləri arasında ziddiyyətlərin antaqonizmə çevrilməsində “erməni amili”nin rolu haqqında, 1923-cü ildə qaldırılan “erməni məsələsi” haqqında- 1953-cü il, XX əsrin 80-ci illərində Cənubi Qafqazda etnik, milli münaqişələrin yeni mərhələsi, Dağlıq Qarabağın işğalının başa çatması haqqında Ermənistan Silahlı Qüvvələri, gürcü-abxaz münaqişəsinin silahlı toqquşmalara və müharibəyə çevrilməsi, 1994-cü il mayın 12-14-də Moskvada atəşkəs sazişinin imzalanması haqqında. Gürcü-abxaz münaqişəsi zamanı (1918-1995) 495 silahlı toqquşma baş verib. 80-90-cı illərdə tədricən baş verən və müharibəyə çevrilən etnik münaqişələrin transformasiyası nəticəsində. XX əsrdə Cənubi Qafqazda Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Azərbaycan Respublikasına hərbi təcavüzü nəticəsində 30 min insan həlak olub. Və təxmini məlumatlara görə, gürcü- abxaz və gürcü-osetin münaqişəsinin müharibəyə çevrilməsi nəticəsində (2008-ci ilin avqust ayına qədər) 12 min gürcü, 3500 abxaz, 2700 osetin həlak olub. Nəhayət, 1992-ci il Daqomıs müqaviləsi kimi Cənubi Qafqazda qısa fasilələrdən sonra davam edən bu uzun müharibələri dayandırmaq. 1994-cü il mayın 14-də Moskvada atəşkəs rejiminin yaradılması haqqında Saziş bağlandı. BMT-nin 400-dən çox hərbi və mülki şəxsi Zuqdidi, Qali və Yuxarı Kadorda yerləşdirilmişdi. Bütün hadisələrin gedişi göstərdi ki, Gürcüstan Respublikasının bu probleminə ABŞ, Fransa və Rusiyanın münasibəti nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlidir. 26 avqust 2008-ci ildə Rusiya Federasiyası Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini rəsmən tanıdı. Beləliklə, rəsmi Rusiya da dolayısı ilə Dağlıq Qarabağdakı erməni separatçı rejiminin təcavüzkar siyasətinə haqq qazandırıb. Obyektiv təhlilimiz onu deməyə əsas verir ki, beynəlxalq ictimaiyyət ATƏT-in Minsk qrupunun üzvü olan dövlətlərin fəaliyyətsizliyini tanımalıdır. Cənubi Qafqazda mövcud olan etnik və milli münaqişələr müasir dünyanın tələblərinə uyğun tənzimlənməli və aradan qaldırılmalıdır.